De Plantengemeenschappen van de Wassenaarse Duinen

Abstract

De duinen gelegen tussen Scheveningen en het Wassenaarse Slag, hier aangeduid als de Wassenaarse duinen, vormen het wingebied van de Duinwaterleiding van 's-Gravenhage. Zij beslaan een oppervlakte van ca. 1800 ha. Sinds 1955 wordt dit gebied in verband met de drinkwatervoorziening kunstmatig geinfiltreerd.

Deze studie geeft een beschrijving van de plantengemeenschappen die in dit duingebied werden aangetroffen voordat de gevolgen van de infiltratie zich op de begroeiing deden gevoelen. In combinatie met onder meer de reeds eerder vervaardigde vegetatiekaart (zie Bijlage) stelt deze beschrijving ons in staat de wijzigingen in de vegetatie, die zich thans onder invloed van de bevloeiing voltrekken, te bestuderen.

Voor dit onderzoek werd gebruik gemaakt van de vegetatiekundige methodiek volgens BRAUN-BLANQUET. In enkele gevallen, nl. waar het karakter van de vegetatie daartoe aanleiding gaf, werd evenwel aangesloten bij de beschrijvingstechniek der Skandinavische auteurs. In de algemene inleiding wordt vrij uitvoerig ingegaan op enige moeilijkheden van principiele aard, die zich bij de classificatie van vegetatie-eenheden overeenkomstig het zg. Frans-Zwitserse systeem voordoen. Het blijkt dat deze moeilijkheden veelal worden ontgaan bij een classificatiesysteem dat zich baseert op het synusium. Meer aandacht voor een indeling naar dit principe binnen de kring der Frans-Zwitserse vegetatiekundigen ware gewenst.

Bij de beschrijving is naast de floristische samenstelling en het areaal der gemeenschappen veel aandacht geschonken aan hun onderlinge betrekkingen. Binnen de hoofdstukken, die in grote lijn bij de plantenformaties aansluiten, richt de indeling zich dan ook naar de successie.

Een opsomming der behandelde gemeenschappen vindt men in de inhoudsopgave. De plaats der gemeenschappen in het Frans-Zwitserse systeem blijkt uit het overzicht op p. 10. De hier gebezigde indeling wijkt van de gebruikelijke af ten aanzien van de rangschikking der Anthyllis vulneraria-Silene nutans-ass. en Festuca ovina-Galium www-ass. onder het Koelerion albescentis (voorheen geplaatst in het Bromion erecti resp. Corynephorion canescentis). Een successieschema wordt aangetroffen op p. 12.

In deze publikatie worden onder meer twee nieuwe onderverbonden en vijf nieuwe associaties geintroduceerd, van welke hier een korte karakteristiek volgt.

Erodio-Koelerion albescentis. Veelal enigszins open duinvegetaties overwegend gevormd door Bryochamaephyta, Chamaephyta lichenosa en Therophyta. Min of meer kalkrijk substraat. Vb.: Erodium glutinosum-Phleum arenarium-ass.

Luzulo-Koelerion albescentis. Gesloten duingraslanden, latere successiestadia vertegenwoordigend. Overheersende levensvorm: Hemicryptophyta. Bodem als regel oppervlakkig enigszins ontkalkt. Vb.: Taraxacum obliquum-Galium verumass.

Alternate abstract:

A continuous system of sand dunes, often of considerable width and height, is situated along the greater part of the coast of Holland. It was deposed from the 9th century onward. South of the village of Bergen (Holland), conterminous with the phytogeographic "Dune District", the fresh dune sand is calcareous (3 % carbonate or more) while N of this village ("Wadden District") the lime content remains far less than 1 %, often not exceeding ca. 0.2 %. Behind this dune strip, referred to as "young dune landscape", a less elevated "old dune landscape" is generally found, consisting of one or more ranges of old beach banks separated by beach flats. In contrast to the young dunes, the old dune landscape is strongly decalcified and, moreover, at many places almost completely leveled.

The Wassenaar Dunes comprise the young dune landscape between the urban conglomerate of Scheveningen-The Hague in the SW and the Wassenaarse Slag - road from Wassenaar to the beach - in the NE, i.e. an area of 7 kms. in length and 2000-3250 ms. in width.

Against the sea the dunes are protected here by a firm coastal ridge, well over 20 ms. in height and partly 150 ms. broad. Beyond this ridge, which is subject to a slight erosion, a varied landscape with a marked relief extends. Parabola shaped dunes, the highest reaching till 30 ms., alternate with smaller or greater "lows". Based on geomorphic and botanic criteria several belts parallel to the shore are discernible in this area (cf. BOERBOOM 1957b). A conspicuous feature is a series of relatively large dune valleys, some 2 kms. from the shore (Meijendel, Kijfhoek, Bierlap), mainly covered with birch-woods. To the landward the dunes rise from these "dells" to a well-marked final ridge up to 30 ms.; this ridge is followed by a steep drop to the inland low-lying country.

The Wassenaar Dunes are exploited as catchment area of the Dune WaterWorks of The Hague since 1874. The same authority manages the dunes, except for a strip of 300 ms. adjoining to the shore which is supervised by the polderboard.

b. Aim

For several reasons the Wassenaar Dunes suffer from progressive desiccation since many years. From ca. 1885 onward the extraction of water on behalf of the drinkwater supply of The Hague in particular caused a serious decline in the ground water table. This caused the disappearance of many hygrophilous plants and almost entirely destroyed the plant communities dependent on a high phreatic level. Nevertheless a botanically rich and ecologically most interesting dune area remained.

At the end of 1955 the artificial fresh water infiltration of the Wassenaar Dunes was started. The water table has been rising steadily since. This fundamental environmental change caused, and still causes, equally fundamental biological changes, which were recorded periodically (BOERBOOM 1958b, 1960). In this publication a detailed description is given of the plant communities present just before the rise of the phreatic level.

Special attention was paid to their syngenetic correlations and their local as well as regional distribution. A vegetation map and a historical survey of the studied area were published earlier (cf. Appendix, resp. BOERBOOM 1958d). The results of edaphic and microclimatologic investigations will be issued separately.