Türk Silahlı Kuvvetlerinin Özerkliği ve Türkiyede Askeri Reform Süreci: 1999-2013

Abstract

Askeri özerklik, silahlı kuvvetlerin sahip olduğu güç, imtiyaz ve yetkilere atıf yapar. Bir başka ifadeyle askeri özerklik, silahlı kuvvetlerin "has alanlar" yaratmasıdır. Siyaset literatüründe askeri özerklik, siyasal ve kurumsal özerklik olmak üzere iki biçimde ele alınır. Siyaset literatürünün bu yaklaşımı, yönetim bilimi açısından sorunludur. Bu sebeple bu çalışmada, yönetim biliminin özerklik yaklaşımından faydalanarak, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin özerkliği idari, mali ve siyasi açıdan incelenmiştir.

Askeri reform ise silahlı kuvvetlerin elinde tuttuğu "has alanlar"ın elinden alınma veya azaltılma sürecidir. Dolayısıyla askeri reformun amacı askeri özerkliğin azaltılmasıdır. Bu süreç, demokrasinin sağlam temeller üzerine bina edilebilmesi için hayati öneme sahiptir. Bu çalışmada askeri reform, demokratik geçiş ve demokratik sağlamlaştırma olmak üzere iki safhalı bir süreç olarak ele alınmıştır. Askeri reform süreci, planlı ve temkinli olarak yönetilmelidir. Zira bu süreçte askerin ve muhalefetin göstereceği direnç reform sürecini bitirebilir ve her şey sıfırlanabilir. Bu süreçte demokrasi, reformları meşrulaştırma aracıdır. Gerçekte ise – özellikle sürecin başında - bu bir iktidar mücadelesidir ve yıkılan askeri vesayet sistemi yerine bir başka vesayet sistemi kurulması uzak bir ihtimal değildir. Bu sebeple demokrasinin tüm kesim ve kurumlarca benimsenmesi, askeri reform sürecinin hedefine ulaşması için hayati öneme sahiptir.

Türkiye'nin 1999 Helsinki Zirvesi'nde aday ülke statüsünü kazanmasıyla birlikte kamu yönetiminde reform çalışmaları başlamıştır. 2000'li yılların başında patlak veren ekonomik ve siyasal krizlerle birlikte devlet ve siyaset kurumu için "meşruiyet sorunu" belirmiştir. 2002 yılında AKP'nin iktidara gelmesiyle birlikte reform süreci hızlanmıştır. Yasal düzenlemeler ancak Ergenekon davaları sonrasında uygulamaya yansımıştır. Genel demokratikleşme süreci 2011 yılında kesintiye uğrayarak rotasından sapmış ve 2013 yılının sonunda kesin olarak bitmiştir. Buna bağlı olarak askeri reform süreci de sonlanmıştır.

Alternate abstract:

Military autonomy refers to power which held by armed forces, privilige and authorty. In other words, military autonomy is the creation of "reserve domain created by armed forces. Military autonomy in the polities literature, is taken into consideration on two ways political autonomy and institutional autonomy. This approach is problematic for administrative science. Due to this reason, autonomy of Turkish Armed Forces are examined in terms of administrative, fiscal and political aspects by using administrative science approach

Military reform is the process of divestiture or reduction of "reserve domain" from armed forces. That is to say, mission of military reform is reduction of military autonomy. This process has vital importance in order to build democracy on solid foundations. Military reform is discussed in two phases, namely, democratic transition and democratic consolidation. The process of military reform must be managed deliberately and cautiously. Since, resistance showed by solider and the opposition might make end of this process or reset everything. Democracy is legitimation tool of reforms in this process. However in real, especially at the beginning of this process, this is an power challenge (struggle), and establishing a new tutelage instead of toppled tutelage is not a low possibility. Because of this reason, internalizing democracy by all sections and institutions has vital importance to reaching the goal of military reform process

Reform efforts of Turkiye has been started when it gained the statue of candidate country in Helsinki in 1999. In 2000, economic and political crises lead to “legitimacy problem” for government and politics institute. In 2002 reform process accelerated under AKP rule. Legal regulations was applied after Ergenekon cases. General democratization process was interrupted 2011; and at the end of 2013 absolutely was finished. Depending on this situation, the military reform process was also terminated.