Müasir dövrdə AzərTAc İnformasiya Agentliyinin fəaliyyəti

Abstract

Bəşəriyyət yarandığı vaxtdan insanlar həmişə məlumat əldə etməyə ehtiyac duymuşdur. Tarix boyunca xəbərlərin ötürülməsinin müxtəlif üsulları olmuşdur: tonqal işarələri, qasidlər, göyərçinlər, məktublar, teleqraf, telefon, radio, qəzetlər, informasiya agentlikləri, televiziya, internet və s. İlk xəbər agentliklərin yaranması 19-cu əsrə təsadüf edir. Tam olaraq bu cür adlanması da, dünyada xəbər agentliyinin ilk nümunəsi bostonlu tacir Samuel Gilbertin adı ilə bağlıdır. Bostonda digər ölkələrdə baş verənlər barədə məlumat əldə etmək istəyən şəxslər Avropadan gələn gəmiləri qarşılayaraq, dənizçilərdən xəbər almağa çalışırdılar. Bostonlu tacirlərin ticarət və siyasət sahəsindəki xəbərlərə olan ehtiyacını nəzərə alan Samuel Gilbert 1811-ci ildə öz dükanının bir hissəsini qiraətxana və çay salonuna çevirmişdir. O, salonda iki dəftər qoyaraq, dənizçilərdən aldığı xəbərləri və məlumatları bu dəftərlərə köçürüldü. Bügünkü mənada xəbər agentliyinin ilk nümunəsi isə əslən macar olan fransalı Çarlz Luis Havasın 1832-ci ildə yaratdığı "Havas Bürosu"dur. Bu agentliyinin devizi bu gün də hamının nail olmağa çalışdığı məqsəd idi: "xəbəri tez al, tez çatdır". Havasın ardınca,1850- ci illərdə Londonda Röyter Xəbər Agentliyinin əsası qoyulmuş, 1853-cü ildə Turində Stefani Agentliyi, 1855-ci ildə Almaniyada Volf Xəbər Agentliyi, 1857- ci ildə isə ABŞ-da Nyu York Assoşieyted Press fəaliyyətə başlamışdır. Dünya sivilizasiyanın yeni mərhələsi sayılan 20-ci əsrin sonu və üçüncü minilliyin başlanğıcı müasir məzmunlu informasiya cəmiyyətini formalaşdırmışdır. Ən yeni texnika və texnologiyaların yaratdığı mühit insan şüuruna, onun təfəkkürünə və sosial həyat tərzinə də ciddi təsir göstərməklə yeni universal düşüncəli şəxsiyyət tipini meydana gətirmişdir. Bu inkişaf bir çox mühüm sahələrdə dünyanın birgə-kollektiv idarə olunmasına, təbii ehtiyatların və ekologiyanın müştərək istifadəsinin yeni meyarlarının müəyyənləşdirilməsinə, yeraltı, yerüstü və kosmik fəaliyyətlərin birgə tənzimlənməsinə gətirib çıxarmışdır. Tərəqqinin bu cür gedişi insan amilinin bütün sahələrdə nəzərə alınmasını və cəmiyyətin sərhədsiz, maneəsiz, senzurasız informasiya təminatının labüdlüyünü zəruri etmiş və bütün bunları inkarolunmaz, həm də artıq geriyə dönülməsi mümkün olmayan fakta çevirmişdir.

İndi Azərbaycan dünya informasiya məkanında öz yeri olan, yayılan xəbərlərin dəqiqliyi və etibarlığı ilə seçilən bir ölkəyə çevrilmişdir. Ona görədə beynəlxalq miqyasda tanınmış informasiya agentlikləri nüfuzlu mənbə kimi AzərTAc-ın xəbərlərindən istifadə edir. Bu yenilik və təcrübələrin ümumiləşdirilməsi, elmi cəhətdən araşdırılması da böyük aktuallıq kəsb edir. Məhz buna görə də AzərTAc-ın keçdiyi tarixi inkişaf yolu, Azərbaycanın ictimai-siyasi, mədəni həyatında, dövlətçiliyin möhkəmlənməsi yolunda fəaliyyəti, ölkəmizin qarşılaşdığı informasiya blokadasının aradan qaldırılmasında və Azərbaycan həqiqətlərinin dünyada yayılmasında rolunun araşdırılması bu tədqiqat işində əsas götürülmüşdür. Lakin burada da dünya təcrübəsi, onun regiondakı təzahürləri, iqtisadi və sosial məsələlərdə informasiyanın rolu, beynəlxalq əlaqələr, informasiya məkanı kimi Azərbaycanın imkanları, madd-texniki və intellektual resursları da diqqətdə saxlanılmışdır. Digər tərəfdən, informasiya ictimai-siyasi məzmun kəsb etməklə yanaşı, həm də elmi və mədəni yaradıcılıq işidir, tarixin, jurnalistikanın, ədəbiyyatşünaslığın, sosial fəlsəfənin və politologiyanın da çulğalaşdığı bir sahədir. Tədqiqat işində informasiyanın həmin sahələrlə əlaqələrinə və AzərTAc-ın təcrübəsinin ümumiləşməsinə də yer verilmişdir.

Abstract (AI English translation)

Information popover about translation disclaimer

Since the beginning of mankind, people have always needed to access information. Throughout history, there have been various methods of conveying news: bonfire signs, messengers, pigeons, letters, telegraph, telephone, radio, newspapers, news agencies, television, internet, etc. The creation of the first news agencies dates back to the 19th century. The name of the first news agency in the world is connected with the name of the Boston merchant Samuel Gilbert. In Boston, people who wanted to get information about what was happening in other countries met the ships from Europe and tried to get news from the sailors. Taking into account the need of Boston merchants for news of trade and politics, Samuel Gilbert in 1811 converted a part of his shop into a reading room and tea room. He left two notebooks in the hall, and the news and information he received from the sailors were transferred to these notebooks. The first example of a news agency in today's sense is the "Havas Bureau" created in 1832 by Charles Louis Havas, a Frenchman originally from Hungary. The motto of this agency was the goal that everyone tries to achieve even today: "get the news quickly, deliver it quickly". Following Havas, the Reuters News Agency was founded in London in the 1850s, the Stefani Agency in Turin in 1853, the Wolff News Agency in Germany in 1855, and the New York Associated Press in the United States in 1857. The end of the 20th century and the beginning of the third millennium, which is considered a new stage of world civilization, formed the information society with modern content. The environment created by the newest techniques and technologies has created a new type of personality with a universal mindset by having a serious impact on the human mind, its thinking and social lifestyle. This development has led to joint-collective management of the world in many important areas, determination of new criteria for joint use of natural resources and ecology, joint regulation of underground, surface and space activities. Such progress made it necessary to take into account the human factor in all areas and the necessity of providing society with unlimited, unobstructed, uncensored information and turned all this into an undeniable and irreversible fact.

Now Azerbaijan has become a country that has its own place in the world information space and is distinguished by the accuracy and reliability of the news. Therefore, internationally known news agencies use the news of AzerTAc as an authoritative source. The generalization and scientific investigation of these innovations and experiences is also of great importance. That is why the historical development path of AzerTAc, its activity in the socio-political and cultural life of Azerbaijan, in the strengthening of statehood, its role in eliminating the information blockade faced by our country and spreading the truths of Azerbaijan in the world are taken as the basis of this research work. However, the world experience, its manifestations in the region, the role of information in economic and social issues, international relations, Azerbaijan's capabilities as an information space, material-technical and intellectual resources have also been taken into account here. On the other hand, in addition to creating social and political content, information is also a scientific and cultural creative work, a field where history, journalism, literary studies, social philosophy and political science converge. The relationship of information with those areas and the generalization of the experience of AzerTAc were also included in the research work