Türkçe Unlülerin Algılanmasında Süre, Temel Frekans ve Spektral Tilt Etkisi

Abstract

Bu çalışmada Türkçedeki ünlülerin algılanmasında süre, temel frekans ve spektral tilt parametrelerinin etkisi incelenmiştir. Üç parametre sistematik bir biçimde değiştirilerek sekiz Türkçe ünlüsü olan /ʌ/, /o/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, /y/, /i/ sesleri sentezlenmiştir. Her bir sentetik ünlü sesin iki farklı süre değeri (60 ms ve 200 ms), üç farklı temel frekans değeri (118 Hz, 133 Hz, 148 Hz) ve üç farklı spektral tilt değişim değeri (-6 dB/octave, 0 dB/octave, +6 dB/octave) bulunmaktadır. Toplamda 288 sentetik ünlü, 102 dil ve konuşma terapisi öğrencisine bireysel olarak kulaklıktan dinletilmiştir. Katılımcılardan duydukları uyaranları Türkçedeki sekiz ünlüden hangisi olduğunu belirtmeleri istenmiştir. Bulgulara göre, parametreler arasında bir etkileşim olmadığı, ancak her bir parametrenin farklı ünlü seslerin algılanmalarını anlamlı derecede etkilediği görülmüştür. Süre parametresi /o/ ünlüsünün; temel frekans parametresi /o/, /ɛ/ ve /œ/ ünlülerinin; spektral tilt parametresi /ʌ/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/ ve /i/ ünlülerinin hedeflenen ses olarak algılanma yüzdelerini anlamlı derecede etkilemektedir. Hiçbir parametre değerinin, /y/ sesinin hedeflenen ses olarak algılanma yüzdelerini anlamlı derecede etkilemediği bulunmuştur. Tüm ünlülerin hedef ünlü olarak algılanmasında üç parametrenin birlikte anlamlı bir etkisi olmamakla birlikte hata matrislerinde her bir ünlünün algılanmasında üç parametrenin de etkisi olduğu görülmektedir.

Alternate abstract:

This study investigated the effect of duration, fundamental frequency and spectral tilt in the perception of Turkish vowels. Eight Turkish vowels, /ʌ/, /o/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, /y/, /i/, were synthesized by systematically varying the three parameters. Each of the synthetic vowels had two duration (60 ms and 200 ms), three fundamental frequency (118 Hz, 133 Hz, 148 Hz), and three spectral tilt (+6 dB/octave, 0 dB/octave, -6 dB/octave) values. A total of 288 isolated synthetic vowels were presented to 102 speech and language pathology students. The participants, who were presented the vowels individually through headphones, were asked to identify the stimuli as one of the eight Turkish vowels. The findings showed that although there was no significant interaction among the parameters, each of the three parameters had a significant effect on the identification of different vowels. Duration had a significant effect on the identification of /o/, fundamental frequency on the identification of /o/, /ɛ/, /œ/, and spectral tilt on /ʌ/, /u/, /ɯ/, /ɛ/, /œ/, /i/. None of the parameters were found to have a significant effect on the identification of /y/. Even though the three parameters together did not show a significant effect on the identification of all eight vowels, confusion matrices suggested that all of the parameters had an effect on the perception of the Turkish vowels.