Yerel Idarelerin Şehir Planlaması Kararları Karşısında Mülkiyet Hakkının Korunması

Abstract

Dayanağını Anayasa’dan alan kent planlama, imar yasası ile ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Ülkemizde planlama faaliyetleri imar yasası uyarınca yapılmaktadır. Zemin etüdü vb. bilimsel nesnel yaklaşımlara dayanmayan ve halkın katılımı ile kararlaştırılmayan plan uygulamaları sosyal adalet duygusunun zedelenmesine yol açmaktadır. Nesnel olmayan planlar, bazı hak sahiplerine cömertçe çıkarlar sağlarken bazı hak sahiplerine külfetler yükleyebilmektedir. Külfetler, daha çok imar kısıtlılıklarından kaynaklanmaktadır. İmar kısıtlıklarının uzun süre devam etmesinin mülkiyet hakkını zedelediği ve hak ihlaline sebep olduğu AİHM içtihatları ile sabittir. Türkiye'de planlama yaklaşımı ve planlama uygulamasında halk katılımı, nesnellik ve bilimsellik yerine kayırmacılık egemendir. Bu durum planlama kısıtlılıklarını arttırmaktadır. Kısıtlamaların artması imar planlama ve mülkiyet güvenliğini dolayısıyla hukuk güvenliğini zedelemektedir. Bu durumun önüne geçmek için planlamada nesnel yaklaşımların ve halk katılımının sağlanması yönünde yasal düzenlemeler yapılması uygun olacaktır.

Şehir planlamayı bünyesinde barındıran mülkiyet hakkının güvence altına alınmış olması, toplumsal gelişim ve ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesinin en etkili aracıdır. Bu nedenle çalışmamıza öncelikle mülkiyet hakkının kavramsal tanımı ve tarihsel gelişimine değinilecektir. İkinci bölümde, mülkiyet hakkının Türk Anayasalarındaki yeri, yasal dayanakları ve mahkemelerce nasıl yorumlandığı incelenecektir. Üçüncü bölümde, yerel idarelerce tesis edilen şehir planlama işlemlerinin mülkiyet hakkını kısıtlama alanları ve ülkemizde var olan mülkiyet hakkına etki eden mülkiyet güvenliğini ve dolayısıyla hukuk güvenliğini zedeleyen planlama sorunları üzerinde durulacaktır. Dördüncü bölümde, mülkiyet hakkının korunmasında yargı yolları, iç hukuk yolları ve mülkiyet hakkının denetimini yaparken AİHM’de ön plana çıkan ilkelere yer verilmiştir. Beşinci ve son bölümde, AİHM’in mülkiyet hakkının ihlaline geçmeden önce müdahale tipini belirlemek için kullandığı üç kurala yer verilecektir.

Alternate abstract:

Urban planning, which takes its legal basis from the Constitution, is regulated in detail with the Construction Law. Urban planning activities in the Turkey is done in accordance with the Construction Law. Plan practice not based on scientific ground studies such as objective approaches, provides generous benefits to some beneficiaries, and may impose burdens on some beneficiaries. The burdens are mostly caused by construction restrictions. It is evidenced by the ECtHR case-law that the long-term construction restrictions have damaged the right to property and caused violations of rights. In Turkey nepotism rather than public participation, objectivity and science are dominant in the planning approach and its practice. This situation increases planning constraints. Increased restrictions undermine construction planning and property security, and therefore legal security. In order to prevent this situation, it would be appropriate to make legal regulations so that urban planning is based on objective approaches and public participation.

Ensuring the right to ownership, which includes urban planning, is the most effective means of achieving social development and economic development. For this reason, firstly, the conceptual definition and historical development of property rights will be discussed. In the second part, the place of property right in Turkish constitutions, its legal basis and how it is interpreted by the courts will be examined. In the third section, the areas of restriction of property rights of the city planning procedures established by local administrations and the planning problems which affect the property rights and legal security which affect the existing property rights in our country will be discussed. In the fourth section, the principles that come to the fore in the ECtHR when carrying out the control of the property right. In the fifth and final section, the triple rules that the ECtHR uses to determine the type of intervention before deciding the violation of the right to property.