Kommunikation, sprache und soziales milieu in den dramen Heimarbeit and Mensch Meier Von Franz Xaver Kroetz : Eine literatur - Und sprachwissenschaftliche arbeit

Abstract

Die sprachliche Gestaltung von sozialen Milieus, in der Arbeit konkret ‘Lebenswelten’ genannt, wurde in der Literaturwissenschaft noch nicht hinreichend untersucht. Diese Arbeit präsentiert einen Vergleich der Besonderheiten von sprachlich–kommunikativen Mittel der in den Dramen Heimarbeit und Mensch Meier dargestellten unterschiedlichen sozialen Lebenswelten von Franz Xaver Kroetz. Der Dramatiker gilt als typischer Vertreter des sozialen Realismus in Deutschand. Seine Stücke sind im Wesentlichen realistische Darstellungen von familiären Lebenssituationen im ländlichen oder proletarischen Alltag. Heimarbeit handelt von der Wiederherstellung der familiären Ordnung, die durch das Problem, der illegitimen Schwangerschaft der Frau und der Ermordung des Kindes von Seiten des Ehemannes bedroht war. In der Arbeit wird gezeigt, wie die Herstellung der ehelichen Gemeinschaft sich in den Sprechweisen der Eheleute widerspiegelt. In “Mensch Meier” geht es um die Problematik des sozialen Aufstiegs in einer Familie. Ihr Lebensalltag ist gekennzeichnet durch die Angst um den Arbeitsplatz des Ehemannes und der Loslösung der Ehefrau und des Sohnes aus dem häuslichen Umfeld. Die Arbeit zeigt wie gelungene Schritte im beruflichen Alltag sich in Ӓnderungen des sprachlichen Verhaltens niederschlagen. Die Erfassung der sozialen Typik dieser Ausdrucksmittel erfolgt durch den Einbezug soziologischer, literaturwissenschaftlicher und soziolinguistischer Forschungen. In diesem Zusammenhang besteht die Arbeit aus einem theoretischen Teil, der die Gestaltung und Erfassung sozialer Differenzen in Gesellschaften theoretisch zu ihrem Gegenstand macht und einem analytischen Teil, in dem mikroanalytisch der kommunikative Umgang der Figuren in unterschiedlichen Kontexten analysiert und die sozialen Orientierungen und Interaktionsregeln, denen die Figuren während der Kommunikation folgen, rekonstruiert wird. Von Bedeutung sind dabei der Umgang mit Problemen und die Werte, Normen und soziale Regeln, die bei der Lösung des Problems von den Figuren ausgedrückt werden. Ein weiterer Aspekt ist die Beziehung zwischen den Geschlechtern, die Emotionen und die moralische sowie soziale Bewertungen der Geschlechter untereinander.

Alternate abstract:

Çalışmada somut anlamda ‘yaşam alanları’ olarak bilinen sosyal çevrelerin dilsel boyutuyla şekillenmesi edebiyat biliminde yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışmada Franz Xaver Kroetz’ün ‘Heimarbeit’ ve ‘Mensch Meier’ adlı dramlarında gösterilen farklı yaşam alanları ve bu alanların dilsel ve iletişimsel özellikleri karşılaştırılmıştır. Kroetz dram yazarı olarak Almanya’da sosyal realizmin tipik bir temsilcisidir. Oyunları taşra veya proleter kesimin günlük aile yaşamını gerçekçi bir biçimde sahnelemeyi temel alır. ‘Heimarbeit’da kadının gayrı meşur hamileliği ve dünyaya getirdiği çocuğun eşi tarafından öldürülmesinden ortaya çıkan sorunlar, bu sorunların tehdit ettiği aile yaşamının yeniden düzenlenmesi konu edilir. Çalışmada, karı kocanın yaşamlarını yeniden düzenlerken gösterdikleri çabanın konuşmalarından nasıl yansıdığı gösterilir. ‘Mensch Meier’ de ise bir ailenin sosyal olarak yükselme isteği ele alınır. Ailenin günlük yaşamı erkeğin işsiz kalma korkusuyla, kadının ve yetişkin oğullarının ev ortamını terk etmesiyle değişir. Çalışmada, meslek hayatında atılan başarılı adımların konuşma ve davranışlar üzerinde yaptığı etkiler ortaya koyulur. Bu ifade biçimlerinin sosyal bir olgu açısından kavranması için sosyolojik, edebiyat bilimsel ve sosyolenguistik kaynaklar temel alınır. Bu bağlamda çalışma toplumlardaki sosyal farklılıkları kuramsal olarak kavranması ve ortaya konmasını açısından ele alan bir teorik kısımdan oluşmaktadır. Çalışmanın analitik kısmında ise figürlerin farklı bağlamlar içersinde birbiriyle olan iletişimi analiz edilerek figürlerin iletişim sırasındaki sosyal yönelimleri ve kullandıkları etkileşim kuralları tekrar oluşturularak gösterilir Bu bağlamda figürlerin problemlere olan yaklaşımları ve problemleri çözerken ifade ettikleri değer, normlar ve sosyal kurallar önem taşımaktadır. Ayrıca cinsiyetler arasındaki ilişkiler ve ilişkideki duygular, ahlaki ve sosyal değerlendirmeler de dikkate alınması gereken önemli unsurlar arasındadır. Schlüsselwörter : soziales Drama, soziale Lebenswelten, sozial kommunikativer Stil

Abstract (AI English translation)

Information popover about translation disclaimer

The linguistic design of social milieus, specifically called ‘lifeworlds’ in the work, has not yet been adequately examined in literary studies. This work presents a comparison of the special features of linguistic and communicative means of the different social worlds portrayed by Franz Xaver Kroetz in the dramas Heimarbeit and Mensch Meier. The dramatist is considered a typical representative of social realism in Germany. His plays are essentially realistic representations of family life situations in rural or proletarian everyday life. Working from home is about restoring the family order that was threatened by the problem of the woman's illegitimate pregnancy and the husband's murder of the child. The work shows how the creation of the conjugal community is reflected in the manner in which the spouses speak. “Mensch Meier” deals with the problem of social advancement in a family. Her everyday life is characterized by fear for her husband's job and the detachment of the wife and son from the home environment. The work shows how successful steps in everyday professional life are reflected in changes in language behavior. The social typology of these means of expression is recorded by including sociological, literary and sociolinguistic research. In this context, the work consists of a theoretical part, which theoretically makes the design and recording of social differences in societies its subject, and an analytical part, in which the communicative handling of the characters in different contexts is analyzed micro-analytically and the social orientations and rules of interaction that the characters follow during the communication is reconstructed. What is important is how problems are dealt with and the values, norms and social rules that are expressed by the characters in solving the problem. Another aspect is the relationship between the sexes, the emotions and the moral and social evaluations of the sexes among themselves.