Een Wereld Van Verschil: Landschap En Plantengroei Van De Duinen Op De Zeeuwse En Zuid-Hollandse Eilanden

Abstract

Landscape and vegetation of the dunes on the islands of the South-West Netherlands not only differ from each other; compared with the Holland and Flemish mainland coast they have a peculiar character as well. Although established long ago, these features have never been properly described and explained. Therefore this book covers the vegetation of the dunes on Voorne, Goeree, Schouwen and Walcheren, the abiotic differences among these dune areas and the role of man in it.

Geobotanical exploration

Floristic similarities and differences at the island level (chapter 4): The number of Red List species found in the dunes of the different islands since the mid-19th century is largest in Voorne (130). On Walcheren, Schouwen and Goeree this number ranges from 87 to 95. Dune areas with comparable species diversity do not always include the same species. In all dune areas half of the Red List species found there are pioneer and grassland species. The islands differ distinctly in the number of Red List species that has disappeared over the years. More species have disappeared from the Walcheren dunes than from the other islands (43% and 28-30% respectively). Also, clear differences can be seen in particular species groups. Hygrophytic species declined most strongly on Walcheren. Species of dry and eutrophic grasslands declined especially on Voorne, Walcheren and Schouwen. Dune grassland plants maintained themselves remarkably well on Goeree. The same holds for thicket and forest plants on Voorne.

Dune slack vegetation (chapter 6): Wet and humid dune slacks contribute significantly to the botanical diversity of dunes in the South-West Netherlands. Especially the pioneer stages are rich in rare and endangered species. Within the plant communities of the wet and humid dune slacks three groups can be distinguished, whereby hydrological regime and chemical buffering are the main determining factors. The communities of calcareous soils that are under the influence of groundwater (basophilic mesoseries: CentaurioSaginetum and Junco baltici-Schoenetum nigricantis) have the largest species diversity and accommodate the largest number of Red List species.

Within the Junco-Schoenetum a clear differentiation between communities of the calcareous coastal dunes and those of the exposed soils of the former tidal flats in the enclosed estuaries is manifest in the South-West Netherlands. The Junco-Schoenetum of the slacks in the calcareous coastal dunes has the highest species diversity. Differences in species diversity and species composition are connected with differences in environmental conditions. In the coastal dunes inflowing basic groundwater plays a larger role. Here, it leads to more humid conditions and the calcium-rich and bicarbonic groundwater creates better conditions for buffering in the developing humus layer as well. Hence, species preferring moist and neutral humus find better environmental conditions here.

The dune areas themselves also differ markedly from each other with respect to plant community occurrence. On Voorne, plant communities of dune slacks are most rich in species. This goes for both the slacks that inundate for a longer period in the wet season (hygroseries) as well as calcium-rich slacks primarily influenced by inflowing groundwater (basophilic mesoseries). Both slack types are presently hardly developed on Walcheren, but likely were more common here in previous years. Calcium-poor slacks influenced by groundwater (acidophylic series) do not occur on Voorne. Those mainly occur on Goeree (inland dunes only), Schouwen (inland and coastal dunes) and Walcheren (inland and coastal dunes).

Humid mesotrophic grassland (chapter 7): Various types of humid mesotrophic grassland can be found in and along the dune coast of the South-West Netherlands, with a large number of remarkable species. These mesotrophic grasslands occupy different landscape ecological positions and differ from each other depending on the way in which the acidity in the top soil layers is buffered. (Abstract shortened by ProQuest).

Alternate abstract:

Het landschap en de plantengroei van de duinen op de Zeeuwse en ZuidHollandse Eilanden zijn niet alleen onderling duidelijk verschillend; vergeleken met de Hollandse en Vlaamse vastelandskust hebben zij ook een heel eigen karakter. Hoewel dit al lang bekend is, zijn deze verschijnselen tot nu toe nooit goed beschreven en verklaard. Dit boek behandelt daarom de plantengroei van de duinen van Voorne, Goeree, Schouwen en Walcheren, de abiotische verschillen tussen deze duingebieden en de rol van de mens.

Geobotanische verkenning

Floristische overeenkomsten en verschillen op eilandniveau (hoofdstuk 4): Het aantal Rode Lijstsoorten dat sinds het midden van de negentiende eeuw in de duinen van de verschillende eilanden werd gevonden, is het grootst op Voorne (130). Op Walcheren, Schouwen en Goeree varieert dit aantal van 87 tot 95. In duingebieden met een vergelijkbare soortenrijkdom gaat het niet steeds om dezelfde soorten. Wel bestaat in alle duingebieden ongeveer de helft van de daar gevonden Rode Lijstsoorten uit soorten van droge duingraslanden, natte schraallanden en pioniermilieus. De eilanden verschillen opvallend in het aantal Rode Lijstsoorten dat in de loop der jaren verdwenen is. Uit de duinen van Walcheren zijn meer soorten verdwenen dan op de andere eilanden (43% respectievelijk 28-30%). Ook zijn er duidelijke verschillen in het verdwijnen van de afzonderlijke soortengroepen. Vochtminnende soorten zijn het meest verdwenen op Walcheren. Soorten van droge en voedselrijke graslanden zijn vooral verdwenen op Voorne, Walcheren en Schouwen. Duingraslandplanten hebben zich op Goeree opvallend goed kunnen handhaven. Voor struweel- en bosplanten is dit het geval op Voorne.

Vegetaties van vochtige duinvalleien (hoofdstuk 6): Natte en vochtige duinvalleien dragen in belangrijke mate bij aan de botanische diversiteit van de duinen van Zuidwest-Nederland. Vooral de pionierstadia zijn rijk aan zeldzame en bedreigde soorten. Binnen de plantengemeenschappen van de natte en vochtige duinvalleien kunnen drie groepen worden onderscheiden, waarbij de (grond)waterhuishouding en de chemische buffering van de bovenste bodemlagen de belangrijkste verklarende factoren zijn. De gemeenschappen van kalkrijke bodem die onder invloed staan van grondwater (basofiele mesoserie: Centaurio-Saginetum en Junco baltici-Schoenetum nigricantis) zijn het meest soortenrijk en herbergen ook het grootste aantal Rode Lijstsoorten.

Binnen het Junco-Schoenetum doet zich in Zuidwest-Nederland een duidelijke differentiatie voor tussen de gemeenschappen van de kalkrijke buitenduinen enerzijds en de drooggevallen gronden in de afgesloten deltawateren anderzijds. Het Junco-Schoenetum van de valleien in de kalkrijke buitenduinen is het meest soortenrijk. De verschillen in soortenrijkdom en soortensamenstelling hangen samen met verschillen in milieuomstandigheden. In de buitenduinen speelt toestromend basenhoudend grondwater een grotere rol. Dit leidt hier tot vochtigere omstandigheden en het calciumen bicarbonaathoudende grondwater schept ook betere condities voor buffering in de zich ontwikkelende humuslaag. Vocht- en humusminnende soorten van gebufferde bodem vinden hier daardoor betere milieucondities.

Ook de duingebieden zelf verschillen duidelijk van elkaar in het voorkomen van de plantengemeenschappen. Op Voorne zijn de plantengemeenschappen van duinvalleien het meest soortenrijk. Dit geldt zowel voor de valleien die in de zomermaanden slechts kort droogvallen (hygroserie) als voor de primair door toestromend grondwater beïnvloede kalkrijke valleien (basofiele mesoserie). Beide valleitypen zijn thans op Walcheren niet of weinig ontwikkeld, maar kwamen hier vroeger waarschijnlijk meer voor. De kalkarmere door grondwater beïnvloede valleien (acidofiele mesoserie) ontbreken op Voorne. Zij komen vooral voor op Goeree (alleen binnenduinen), Schouwen (binnen- en buitenduinen) en Walcheren (binnen- en buitenduinen).

Vochtige schraallanden (hoofdstuk 7)

In en langs de duinkust van Zuidwest-Nederland komen verschillende typen vochtig schraalland voor, met een groot aantal bijzondere soorten. Deze schraallanden bezetten verschillende landschapsecologische posities en verschillen van elkaar in de wijze waarop de zuurgraad van de bovenste bodemlagen wordt gebufferd. (Abstract shortened by ProQuest).