PRODUKCJA PARTNERSKA W INTERNECIE JAKO PRZYKLAD GLOBALNEJ DEZINTEGRACJI PROCESU PRODUKCJI

Abstract

The article is an attempt to explain the reason for participation in peer production in the context of decentralization of production process. There are two main theses. The first is that the motivations of participants in production are the same as motivation for gainful employment. Although in the case of the partnership production model bypasses the medium of money, because the participants do not receive payment for manufactured products. The second argument indicates the need for the disintegration of peer production process, because it's reducing effort required to be borne by each participant. The article presents the concept of peer production, as disintegrated process, and compares it with models of motivation leading to its take. The argument supports the most popular examples of peer products such as software GNU/Linux and Internet encyclopaedia Wikipedia. [PUBLICATION ABSTRACT]

WSTÊP

Produkcja jest -wiadoma i celowa dzialalno-cia czlowieka przeksztalcajaca zasoby oraz sily przyrody w dobra ekonomiczne1. W ekonomii neoklasycznej przyjmuje siê, ¿e ma ona charakter procesu, w ramach którego czynniki produkcji przeobra¿a siê w produkty. Proces produkcji rozumie siê jako rodzaj funkcji, okre-lajacej odpowiednia kombinacjê stosowanych zasobów, która pozwala na osiagniêcie optymalnej wydajno-ci2. Organizacyjnym wyrazem funkcji produkcji jest ustrukturyzowane przedsiêbiorstwo, gdy¿ "...efektywno-æ wymaga zwykle produkcji na wielka skalê, zgromadzenia znacznych zasobów finansowych oraz starannego zarzadzania, a tak¿e monitorowania codziennych dzialañ"3.

Proces produkcji wymaga wiêc integracji szeregu podstawowych czynników produkcji (kapitalu, pracy i ziemi) zgodnie z wola przedsiêbiorcy. To ugruntowane w kanonie nauk ekonomicznych i nauk o zarzadzaniu podej-cie do produkcji stanowi podstawê sukcesu wspólczesnej gospodarki. W my-l ekonomii neoklasycznej integracja czynników produkcji pozwala na specjalizacjê, wywolanie zjawiska synergii, a w efekcie podniesienie wydajno-ci i osiagniêcie rosnacych efektów skali. Z kolei zgodnie z doktryna ekono- mii instytucjonalnej, a konkretnie ekonomii kosztów transakcyjnych, granice przedsiebiorstw okresla sie przez porównanie kosztów wymiany rynkowej z kosztami zarzadzania i administracji organizacji4. Odnoszac te rozwazania do kwestii integracji i dezintegracji procesu produkcyjnego, mozna stwierdzic, ze integracja ma na celu zwiekszenie wydajnosci, natomiast jej optimum wyznacza wielkosc kosztów wykorzystania mechanizmu cenowego5.

Istnieje jednak model produkcji, którego proces przyjmuje postac zdezintegrowana i to w kategoriach globalnych. Zarówno z punktu widzenia przestrzennego jak i organizacyjnego, a nawet systemu zarzadzania, proces wytwarzania odbywa sie niezaleznie dla kazdego jego uczestnika. Chodzi tu o produkcje partnerska, która Yochai Benkler (twórca tego pojecia) definiuje, jako "...podzbiór dzialan produkcyjnych opartych na wspólnocie"6. Wspólnota rozumiana jest tu jako zasoby, z których moga indywidualne korzystac uczestnicy procesu majac do niej jednakowe prawa.

W procesie produkcji partnerskiej powstaja produkty partnerskie, które sa nieodplatnie udostepniane wszystkim zainteresowanym. Tworza one rodzaj wspólnoty (wspólnego zasobu), z której kazdy moze korzystac w sposób nieograniczony. Do najpopularniejszych produktów partnerskich naleza: Apache HTTP Server, system operacyjny GNU/Linux, system zarzadzania bazami danych MySQL i przegladarka internetowa Firefox7. Równiez Wikipedia, Open Directory Project oraz róznorodne portale spolecznosciowe powstaly dzieki zastosowaniu modelu produkcji partnerskiej. Poniewaz produkty partnerskie udostepniane sa nieodplatnie, na zasadach nietransakcyjnych, nie sa czynnikiem generujacym przychody. Dlatego za uczestnictwo w procesie produkcyjnym nie otrzymuje sie wynagrodzenia. Skad wiec motywacja do tworzenia produktów o wysokiej wartosci ekonomicznej, jezeli wysilek zwiazany z ich wytwarzaniem nie jest rekompensowany ekwiwalentem pienieznym? Pytanie to stanowi trzon podjetych w niniejszym artykule rozwazan, których celem jest wyjasnienie prawdopodobnych motywacji uczestników produkcji partnerskiej w kontekscie dezintegracji samego procesu produkcyjnego. Jednoczesnie postawiono tu dwie zasadnicze tezy. Pierwsza z nich stanowi, ze motywacje uczestników produkcji partnerskiej sa tozsame z motywacja do pracy zarobkowej, jednakze w przypadku modelu partnerskiego nastepu- je pominiecie medium pienieznego. Druga teza odwoluje sie do koniecznosci dezintegracji procesu produkcji partnerskiej, co prowadzi do obnizenia wysilku koniecznego do podjecia uczestnictwa w samym procesie.

KONCEPCJA PRODUKCJI PART NERSKIEJ

Jezeli produkcja to swiadoma i celowa dzialalnosc ludzka, przystosowujaca zasoby i sily przyrody, w celu wytworzenia dóbr ekonomicznych8, to w trakcie procesu produkcji przeksztalca sie czynniki produkcji w pólprodukty, a ostatecznie w produkty finalne9. W ujeciu ekonomii neoklasycznej proces produkcji przebiega w ramach przedsiebiorstw, które uznaje sie za rodzaj "czarnej skrzynki". Z jednej strony wprowadza sie czynniki produkcji, natomiast z drugiej otrzymuje gotowe produkty10. Skrzynka stanowi parabole zorganizowanego procesu produkcyjnego.

Modelem alternatywnym do neoklasycznego jest produkcja partnerska, której podstawy teoretyczne opisali Benkler11 oraz Benkler i Helen Nissenbaum12. W tym przypadku proces produkcji przebiega w formie zdezintegrowanej, bez potrzeby tworzenia formalnej struktury przedsiebiorstwa. Nie wystepuja tu zadne relacje hierarchiczne typu menedzer-pracownik, ani podwladnosci, na przyklad pryncypal-agent13. Brak formalnego zarzadzania, w ramach którego dzieli sie kompetencje i rozdaje obowiazków.

Jak stwierdza Benkler produkcja partnerska toczy sie wokól wspólnoty. Odróznia ja to od produkcji tradycyjnie pojmowanej, która nierozerwalnie zwiazana jest z wlasnoscia, okreslajaca prawo do korzystania z procesu technologicznego14. Prawo wlasnosci daje konkretnym podmiotom mozliwosc osiagania korzysci materialnych. W modelu produkcji partnerskiej zaden z jej uczestników nie jest wylacznym wlascicielem ani technologii wytworzenia, ani samego produktu. W zasadzie kazdy zainteresowany (nawet jezeli nie tworzyl produktu partnerskiego, a jedynie z niego korzysta) ma do niego równe pra- wa. Stad tez nazwa "partnerska"15, która oznacza równosci wszystkich podmiotów produkcji w kwestiach dysponowania produktem na kazdym etapie jego wytwarzania.

Skupienie procesu produkcyjnego wokól wspólnoty czyni ja socjoekonomicznym systemem, który zrzesza duze grupy indywidualnych podmiotów (osób)16. Natomiast spaja je w calosc wspólwlasnosc tworzonego produktu, która jednak nie daje prawa do bezposredniego czerpania wymiernych korzysci finansowych. Oznacza to, ze uczestnicy produkcji partnerskiej nie otrzymuja za swoja prace wynagrodzenia. Ich wklad w rozwijanie wspólnoty mozna porównac z wolontariatem, jednak specyficznym, gdyz nieumocowanym formalna umowa wspólpracy.

W efekcie procesu produkcji partnerskiej, który jest charakterystyczny dla internetu17, powstaja produkty partnerskie, które sa nietransakcyjnymi produktami wirtualnymi. Wirtualnosc oznacza, ze sa to cyfrowe dobra informacyjne oraz kulturowe, które mozna przeslac (na przyklad poprzez internet, ale równiez inne cyfrowe sieci komunikacyjne) szybko, bezblednie i tanio18. Do produktów wirtualnych, bedacych wytworami produkcji partnerskiej, nalezy zaliczyc przede wszystkim programy komputerowe, informacje (wiedza) oraz dobra kulturowe19. Nietransakcyjnosc przejawia sie natomiast w nieodplatnym udostepnianiu produktów partnerskich. Mozliwe jest to ze wzgledu na specyfike kosztów krancowych dóbr cyfrowych. Charakterystyka kosztów krancowych produktów wirtualnych, odpowiada rozwazanym przez Stana J. Liebowitza kosztom dóbr informacyjnych wystepujacych w gospodarce rzeczywistej20. Zgodnie z jego spostrzezeniami, Yannis Bakos i Erika Brynjolfsson zaproponowali definicje dóbr informacyjnych, jako dóbr "o zerowych lub bardzo niskich kosztach marginalnych produkcji"21. Przy czym okre-lenie "zerowe" powinno byæ rozumiane jako tak niskie, ¿e w praktyce nieistotne. Ponadto produkty wirtualne, w odró¿nieniu od produktów fizycznych, nie sa rzadkie. Wynika to z ich abstrakcyjnej formy, a konkretnie z faktu, ¿e zbudowane sa z bitów a nie atomów. Praktycznie ka¿dy posiadajacy dostêp do internetu mo¿e za jego po-rednictwem pobieraæ udostêpnione produkty wirtualne, ponoszac jedynie krañcowe koszty zwiazane z czynno-cia kopiowania. Tego rodzaju konsumpcja nie wplywa na mo¿liwo-ci konsumpcyjne innych osób. Tworzona w ramach produkcji partnerskiej wspólnota nie bêdac zbiorem atomów, nie maleje wraz z czerpaniem z niej.

Filarami produkcji partnerskiej sa dwie kardynalne zasady. Pierwsza glosi, ¿e produkcja ma charakter zdecentralizowany. Oznacza to, ¿e uczestnik procesu produkcyjnego podejmuje dzialania zgodnie z wlasna wola i w wyznaczonym przez siebie zakresie. Osoba podejmujaca wysilek uczestnictwa w procesie produkcji partnerskiej kieruje siê "okazjami", które sama dostrzega. Okazjê mo¿na uto¿samiaæ z mo¿liwo-cia stworzenia nowego produktu partnerskiego, na który istnieje potencjalne zapotrzebowanie, modyfikacja czy te¿ udoskonaleniem ju¿ istniejacego lub jedynie ze skopiowaniem22. Podjêcie trudu uczestnictwa w procesie produkcji jest calkowicie dobrowolne - niepodyktowane odgórnym poleceniem mened¿era, przelo¿onego czy biurokraty.

Druga zasada produkcji partnerskiej polega na tym, ¿e kierunek dzialañ wynika z sygnalów i motywacji spolecznej. Mechanizm koordynacji oparty na czynnikach spolecznych zastêpuje grê rynkowa oraz polecenia zwierzchników struktur formalnych23.

Aby proces produkcji partnerskiej mógl przebiegaæ , wymagane jest spelnienie trzech warunków. Pierwszy zwiazany jest z konieczno-cia dzielenia procesu na moduly (komponenty). Wymagane jest to ze wzglêdu na mo¿liwo-æ niezale¿nego opracowywania poszczególnych elementów skladajacych siê na gotowy produkt partnerski. Drugi warunek to optymalny rozmiar modulu podlegajacego procesowi produkcji. Benkler i Nissenbaum warunek ten okre-laja mianem szczególowo-ci (granularity). Dobranie jej wla-ciwego poziomu pozwala na skupienie du¿ej liczby uczestników, o relatywnie niskim stopniu motywacji do dzialania. Ostatnim warunkiem jest niski koszt integracji modulów, który czêsto przebiega automatycznie24. Spelnienie wy¿ej wymienionych warunków pozwala na zachowanie zasady decentralizacji, i w praktyce oznacza dezintegracjê procesu produkcji.

MOTYWACJE UCZESTNIKÓW PRODUKCJI PART NERSKIEJ A DEZINTE GRACJA PROCES U PRODUKCJI

Motywacja jest sila napedowa sklaniajaca ludzi do realizacji konkretnych celów. Wedlug Abrahama H. Maslowa, czlowiek motywowany jest koniecznoscia zaspokojenia kombinacji potrzeb25. W tym celu podejmuje zdywersyfikowane dzialania, które w zaleznosci od kontekstu kulturowego i posiadanych zasobów, moga przyjmowac róznorodna postac. Niezaleznie od swojej formy prowadza one do tego samego celu, czyli ostatecznie likwidacji poczucia niespelnienia, wynikajacego z braku.

Zgodnie z koncepcja Aleksandra Kaminskiego, który swoje rozwazania opiera na teorii motywacji Maslowa, mozna wyróznic dwie grupy potrzeb. Potrzeby z niedostatku oraz potrzeby rozwoju. Pierwsza grupa obejmuje potrzeby fizjologiczne, bezpieczenstwa, afiliacji i szacunku. W drugiej grupie znajduja sie potrzeby zwiazane z samorealizacja (samourzeczywistnianiem sie). Kaminski potrzeby z niedostatku uznaje za pierwotne, czyli charakterystyczne dla kazdego czlowieka. Natomiast potrzeby rozwoju traktuje jako indywidualne, zwiazane scisle z konkretna osoba. Moga sie one wyrazac w potrzebie twórczosci, posiadania wiedzy i kontemplacji piekna26. Zaspokajanie potrzeb z niedostatku zapobiega powstawaniu chorób mentalnych - na przyklad nerwicom, nie gwarantuje jednak osiagniecia zdrowia psychicznego. Z kolei realizacja potrzeb rozwoju zapewnia jednostce zdrowie psychiczne oraz pelne zadowolenie z zycia. Reasumujac, wedlug Kaminskiego dzialania czlowieka motywowane sa celem nadrzednym, czyli osiagnieciem zdrowia psychicznego.

Podejmowanie dzialan o charakterze gospodarczym, w tym pracy produkcyjnej, wynika wiec z naturalnego dazenia do zdrowia psychicznego. Dazenie to nie jest jednak bezposrednie. Stanowi jedynie element procesu zaspakajania potrzeb. W zaleznosci od konkretnej sytuacji na pierwszy plan moga wychodzic potrzeby, których nienasycenie sklania czlowieka do przeznaczania swoich zasobów na cele czastkowe. W kontekscie podejmowania pracy zarobkowej motywacja bezposrednia wynika z checi osiagniecia dochodów. Jednak odwo- lujac siê do rozwa¿añ Williama S. Jevonsa27, który za glówna przeslankê towarzyszaca poda¿y pracy uznawal satysfakcjê, mo¿na wysnuæ wniosek, ¿e praca jest jedynie pól-rodkiem do realizacji potrzeb, które mo¿na zaspokoiæ poprzez zakup dóbr ekonomicznych. Przy czym nie mo¿na pominaæ faktu, ¿e praca sama w sobie równie¿ mo¿e byæ Yródlem zaspokojenia niektórych potrzeb, na przyklad afiliacji lub szacunku. Nie ulega jednak watpliwo-ci, ¿e czê-æ potrzeb, chocia¿by fizjologicznych lub bezpieczeñstwa (nie tylko rozumianego jako atawistyczne poszukiwanie schronienia, ale równie¿ w kontek-cie finansowym) musi byæ zaspokojona w trakcie konsumpcji odplatnych dóbr ekonomicznych. W takim kontek-cie praca zarobkowa jest jedynie Yródlem zasobów (wyra¿onych w medium pieniê¿nym), slu¿acych realizacji kolejnych celów po-rednich, ostatecznie zmierzajacych do zaspokojenia potrzeb z niedostatku i rozwoju.

Przekladajac powyzsze rozwazania na plaszczyzne produkcji partnerskiej mozna stwierdzic, ze zasadniczo jej uczestnicy kieruja sie ta sama sila, czyli koniecznoscia zaspokojenia potrzeb. Róznica polega na pominieciu medium pienieznego, czyli skróceniu lancucha realizacji potrzeb. Laczy sie to równiez z niwelacja kosztów transakcyjnych, gdyz nie zachodzi wymiana w sensie ekonomicznym odbywajaca sie w warunkach rynkowych, której owe koszty towarzysza. Dotyczy to zarówno kwestii zatrudnienia pracowników procesu produkcyjnego, jak równiez obrotu samymi produktami. Fakt ten sprzyja rozwojowi produkcji partnerskiej, poniewaz jak udowadnia Kenneth J. Arrow koszty transakcyjne to "...koszty funkcjonowania systemu gospodarczego [które, gdy sa zbyt wysokie - przyp. S.C.] generalnie hamuja, a w szczególnych przypadkach calkowicie blokuja, formowanie sie rynków"28. W kontekscie produkcji partnerskiej niwelacja kosztów transakcyjnych zwiazanych z wymiana rynkowa stanowi o przewadze tej formy produkcji nad modelem neoklasycznym - aczkolwiek nie w kazdej sytuacji.

Poslugujac sie nomenklatura Maslowa, wsród wyróznionych przez niego pieciu typów potrzeb, za posrednictwem produkcji partnerskiej mozna realizowac potrzebe przynaleznosci, szacunku i samorealizacji29. Przy czym, stopien realizacji tych potrzeb moze byc jedynie czastkowy. Dlatego naduzyciem byloby stwierdzic, ze produkcja partnerska moze stanowic doskonaly substytut pracy zarobkowej lub stosunków spolecznych wystepujacych poza internetem. Natomiast uprawniona jest teza, ze produkcja partnerska stanowi kom- plementarna forme dzialan ludzkich prowadzacych do zachowania zdrowia psychicznego.

Dzialania o tym charakterze nie bylby niczym nowym, gdyz wpisuja sie w zakres teorii wymiany spolecznej, gdyby nie fakt, ze w ich efekcie powstaja pelnowartosciowe dobra, które moga z kolei zaspakajac potrzeby innego rodzaju osób, niezwiazanych z uczestnictwem w procesie produkcji partnerskiej. Tak wiec, na zasadzie kosztu alternatywnego, uczestnicy produkcji partnerskiej rezygnuja z wynagrodzenia w celu bezposredniej realizacji wybranych potrzeb.

Hierarchia potrzeb opracowana przez Maslowa w swoim zalo¿eniu jest uniwersalna, dlatego te¿ nale¿y ja interpretowaæ jako cale grupy potrzeb, które moga siê skladaæ z ró¿nych potrzeb czastkowych. W zale¿no-ci od kontekstu kulturowego oraz poziomu rozwoju cywilizacyjnego (równie¿ technologicznego), koszyk potrzeb czastkowych bêdzie ró¿ny. Dziêki internetowi mo¿liwe bylo rozwiniêcie na szeroka skalê kultury ekspozycji30, w ramach której uksztaltowaly siê postawy wymagajace realizacji konkretnych potrzeb. Produkcja partnerska daje mo¿liwo-æ realizacji potrzeby ekspozycji, ekspresji, samoprezentacji lub bardziej kolokwialnie, zaistnienia w -wiecie masowej popkultury. Przykladem tej tendencji jest silny rozwój portali spoleczno-ciowych, takich jak Facebook lub nasza-klasa. Wla-ciciele tego rodzaju portali wykorzystuja produkcjê partnerska do tworzenia warto-ci swoich produktów. Sam program obslugujacy tre-ci na portalu nie mialby ¿adnej warto-ci (równie¿ w sensie ekonomicznym) bez informacji zamieszczanych przez poszczególnych u¿ytkowników. Wykonywana przez nich praca, ma charakter partnerski, gdy¿ skupiona jest wokól wspólnoty, a tworzony w jej ramach produkt jest nietransakcyjny.

Motywem podejmowania produkcji partnerskiej, o charakterze ekonomicznym, jest oczekiwanie na póYniejsze wymierne korzy-ci majatkowe jakie mo¿na uzyskaæ uczestniczac nieodplatnie w procesie produkcyjnym. Je¿eli przyjaæ , ¿e uczestnictwo w produkcji partnerskiej laczy siê z kosztem alternatywnym produkcji zarobkowej, to osoba podejmujaca siê go mo¿e liczyæ na zwrot, nazwijmy to, inwestycji w póYniejszym terminie. Motywy tego rodzaju mo¿na porównaæ z budowaniem wlasnego kapitalu ludzkiego. Okres uczestnictwa w procesie produkcji partnerskiej zwiazany jest z nauka i tworzeniem wlasnej reputacji, na przyklad zawodowej. Taki schemat dzialania spotykany jest czêsto u programistów zwiazanych z produktami partnerskim takimi jak programy komputerowe.

Produkcja partnerska dostarcza programistom niezbednego doswiadczenia zawodowego oraz pozwala na zaistnienie na rynku pracy. Szczególnie popularna jest wsród studentów, którzy rozpoczynaja prace zawodowa posiadajac, dzieki takim dzialaniom, pewien dorobek. Najbardziej jaskrawym przykladem jest tu wspóltwórca systemu operacyjnego GNU/Linux Linus Torvalds. Jego wklad w tworzenie produktu partnerskiego pozwolil mu na osiagniecie sukcesu zawodowego jako programiscie oraz propagatorowi koncepcji otwartego zródla, czy forma tworzenia oprogramowania zgodnego z modelem produkcji partnerskiej31.

Przedstawione wyzej motywy produkcji partnerskiej w zaleznosci od indywidulanych predyspozycji uczestników moga byc silniejsze badz slabsze. Liczba osób o relatywnie duzym potencjale motywacyjnym jest oczywiscie niewielka. Zdecydowana wiekszosc bedzie charakteryzowala sie relatywnie niskim stopniem motywacji podjecia wysilku produkcyjnego. Stad koniecznosc dezintegracji samego procesu. Jedynie w formie zdezintegrowanej proces uzyska wystarczajaca liczbe uczestników, która gwarantuje powstanie produktu partnerskiego. Jezeli encyklopedia internetowa Wikipedia nie bylaby przystosowana do indywidualnej edycji poszczególnych hasel, trud jej stworzenia bylby zbyt duzy, aby mógl sie tego ktos podjac, bez odpowiedniej rekompensaty finansowej.

Ponadto dezintegracja zapewnia równiez róznorodnosc, czyli indywidualne podejscie do przedmiotowych kwestii. Czynnik ten stanowi o wysokiej innowacyjnosci produktów partnerskich, których rozwój ma cechy ewolucyjne. Róznorodnosc i modulowosc procesu produkcji pozwala na poszukiwanie róznych dróg rozwoju produktu. Cecha ta jest wlasciwa dla oprogramowania komputerowego. Rozwijanie jednoczesnie i niezaleznie przez indywidulane osoby konkretnych wersji oprogramowania skutkuje pojawieniem sie wiecej niz jednej sciezki rozwoju. Optymalne udoskonalenie danej wersji moze okazac sie mniej wartosciowe niz niedopracowanie nowej wersji. Kevin Kelly uwidocznil tego rodzaju tendencje jako rózne sciezki prowadzace do osiagniecia szczytowych mozliwosci w sieciowym uniwersum indywiduów32. Dezintegracja sprawia, ze radykalne zmiany przebiegaja swobodnie. Uczestnicy produkcji partnerskiej nie identyfikuja sie bezposrednio z wczesniej opracowanymi wersjami, gdyz zwykle sa one kompilacja pracy innych uczestników. Pozwala to na zlagodzenie bariery przyzwyczajenia do zastosowanych juz rozwiazan i sprzyja twórczej destrukcji.

Zgodnie ze statystykami Linux Foundation jadro Linuxa (wersja 2.6.35) liczy okolo 13,5 mln linii, a w jego produkcji (od wersji 2.6.11) uczestniczylo 6,1 tys. osób33. W samej wersji 2.6.35 uczestniczylo 1,2 tys. osób, co oznacza wyrazna rotacje uczestników procesu produkcji. Nowi uczestnicy maja ambiwalentny stosunek do wykonanej juz pracy, poddajac ja nieskrepowanej krytyce. Ponadto jedna trzecia uczestników wykonuje dokladnie jedna modyfikacje. Co oznacza, ze wysilek indywidualny zwiazany z praca przy produkcie koncowym jest nieznaczny.

ZAKONCZENIE

Reasumujac podjete w niniejszym artykule rozwazania, mozna stwierdzic, ze motywy uczestnictwa w procesie produkcji partnerskiej mozna analizowac w trzech kategoriach: psychologicznej, spolecznej i ekonomicznej, przy czym kazda z tych plaszczyzn zachodzi na siebie tworzac rodzaj interdyscyplinarnej platformy. W ujeciu psychologicznym nadrzednym motywem jest naturalne dla czlowieka dazenie do osiagniecia zdrowia psychicznego, chyli de facto wewnetrzny przymus do "wspinania" sie na coraz wyzsze poziomy hierarchii potrzeb. Przy czym dzialaniom wywolanym tego rodzaju motywacjami towarzyszy formowanie sie spolecznego systemu sygnalów i bodzców, zastepujacego formalne struktury organizacyjne. Ponadto w wymiarze gospodarczym nastepuje eliminacja medium pienieznego, a dokladniej wyparcie jego funkcji cyrkulacyjnej przez bezposrednia realizacje potrzeb w toku uczestnictwa w procesie produkcji. Wyparcie struktur formalnych oraz medium pienieznego zwiazane jest z niwelacja kosztów transakcyjnych oraz kosztów administracji organizacji - mamy tu do czynienia z oszczednoscia zasobów w kontekscie ekonomicznym. Brak kosztów transakcyjnych, wynikajacy z nietransakcyjnego charakteru produktów partnerskich oraz braku plac uczestników go wytwarzajacych (zatrudnienie pracowników równiez nalezy traktowac jako transakcje), sprzyja nieskrepowanemu jej rozwojowi.

W ujeciu spolecznym motywatorem produkcji partnerskiej jest odzwierciedlenie podjetych dzialan w kontekscie zaistnienia w globalnej grupie spolecznej, jaka tworza internauci. Forma ta przy relatywnie niskich nakladach pozwala uczestnikom produkcji partnerskiej dac wyraz wlasnej indywidualnosci w masowej kulturze. Taka forma ekspresji wlasnych zainteresowan na duzym forum publicznym sprzyja kojarzeniu sie grup o podobnych preferencjach.

W aspekcie czysto ekonomicznym, motywatorem uczestnictwa w produkcji partnerskiej jest osiagniecie odroczonej korzy-ci. Podobnie jak w opisywanych ju¿ wy¿ej przypadkach - korzy-ci te uzyskiwane sa dziêki platformie spolecznej jaka tworzy internet. Zadne przywolane tu motywy dzialania nie maja jednolitego Yródla, a na ich podejmowanie wplywa splot czynników szczególowych. To co sprzyja podejmowaniu trudu produkcji partnerskiej to fakt, ¿e nawet niski poziom motywacji mo¿e byæ bodYcem prowadzacym do jego podjêcia. Dogodno-æ ta wynika bezpo-rednio z dezintegracji procesu produkcyjnego na drobne wycinki (moduly).

Sidebar

PRODUKCJA PARTNERSKA WINTERNECIE JAKO PRZYKLAD GLOBALNEJ DEZINTEGRACJI PROCESU PRODUKCJI

STRESZCZENIE

Niniejszy artykul jest próba wyjasnienia przyczyn podejmowania produkcji partnerskiej w kontekscie decentralizacji procesu produkcji. W artykule postawiono dwie zasadnicze tezy. Pierwsza stanowi, ze motywacje uczestników produkcji partnerskiej sa tozsame z motywacja do pracy zarobkowej. Aczkolwiek w przypadku modelu partnerskiego nastepuje pominiecie medium pienieznego, gdyz uczestnicy nie otrzymuja wynagrodzenia za wykonany produkt. Druga teza wskazuje na potrzebe dezintegracji procesu produkcji partnerskiej, co pozwala na obnizenie wysilku koniecznego do poniesienia przez kazdego uczestnika. W artykule przedstawiono koncepcje produkcji partnerskiej, jako procesu zdezintegrowanego, oraz zestawiono ja z modelami motywacji prowadzacymi do jej podjecia. Wywód poparto przykladami najpopularniejszych produktów partnerskich, takich jak program operacyjny GNU/Linux czy encyklopedia internetowa Wikipedia.

PEER PRODUCTION ON THE INTERNET AS AN EXAMPLE OF GLOBAL DISINTEGRATION OF PRODUCTION PROCESS

SUMMARY

The article is an attempt to explain the reason for participation in peer production in the context of decentralization of production process. There are two main theses. The first is that the motivations of participants in production are the same as motivation for gainful employment. Although in the case of the partnership production model bypasses the medium of money, because the participants do not receive payment for manufactured products. The second argument indicates the need for the disintegration of peer production process, because it's reducing effort required to be borne by each participant. The article presents the concept of peer production, as disintegrated process, and compares it with models of motivation leading to its take. The argument supports the most popular examples of peer products such as software GNU/Linux and Internet encyclopaedia Wikipedia.

Footnote

1 O. Lange, Ekonomia polityczna, t. 1 i 2, Pañstwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 16-17, 295.

2 W. F. Samuelson, S. G. Marks, Ekonomia mened¿erska, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1998, s. 229, 288.

3 P. A. Samuelson, W. D. Nordhaus, Ekonomia, t. 1, PWN, Warszawa 2006, s. 188.

4 Por. R. H. Coase, The Nature of the Firm, "Economica" 1937, 4(16), s. 386-405; O. E. Williamson, Ekonomiczne instytucje kapitalizmu, PWN, Warszawa 1998.

5 R. H. Coase, op. cit., s. 390.

6 Y. Benkler, Bogactwo sieci. Jak produkcja spoleczna zmienia rynki i wolnosc, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 78.

7 Por. D. Tapscott, A. D. Williams, Wikinomia. O globalnej wspólpracy, która zmienia wszystko, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 43.

8 O. Lange, op. cit., s. 16.17, 295.

9 W. F. Samuelson, S. G. Marks, op. cit., s. 288.

10 J. Lichtarski (red.), Podstawy nauki o przedsi.biorstwie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wroc.awiu, Wroc.aw 2001, s. 27.

11 Y. Benkler, Coase'fs penguin, or Linux and the nature of the .rm, .Yale Law Journal" 2002, 112(3), s. 369.446; Y. Benkler, Bogactwo sieci'c

12 Y. Benkler, H. Nissenbaum, Commons-based Peer Production and Virtue, .The Journal of Political Philosophy", 2006, 14 (4), s. 394.419.

13 Y. Benkler, Coase'fs penguin'c, s. 381.

14 Idem, Bogactwo sieci'c, s. 76.

15 Anglojezyczne nazwa produkcji partnerskiej to peer production, gdzie peer nalezy rozumiec jako "osobe równej rangi". Produkcje partnerska nalezaloby tlumaczyc doslownie jako produkcje w ramach wspólnoty osób równych sobie (o tych samych uprawnieniach do dysponowania produktem).

16 Y. Benkler, Nissenbaum H., op. cit., s. 394.

17 Por. ibidem.

18 Por. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch, Mikroekonomia, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 431; C. Shapiro, H. R. Varian, Potega informacji. Strategiczny przewodnik po gospodarce sieciowej, Wydawnictwo HELION, Gliwice 2007, s. 15.

19 Y. Benkler, H. Nissenbaum, op. cit., s. 394.

20 S. J. Liebowitz, Copying and Indirect Appropriabillity: Photocopying of Journals, "The Journals of Political Economy" 1985, nr 93(5), s. 945-957; por. takze R. Dewan, M. Freimer, A. Seidmann, Organizing Distribution Channels for Information Goods on the Internet, "Management Science" 2000, nr 46(4), s. 483-495; Y. Bakos, E. Brynjolfsson, Bundling Information Goods: Pricing, Profits, and Efficiency, "Management Science" 1999, nr 45(12), s. 1613-1630; Y. Bakos, E. Brynjolfsson, Bundling and Competition on the Internet, "Marketing Science" 2000, nr 19(1), s. 63-82).

21 Y. Bakos, E. Brynjolfsson, Bundling Information..., s. 1616; Y. Bakos, E. Brynjolfsson, Bundling and Competition..., s. 64.

22 Kopiowanie produktu wirtualnego oznacza jego reprodukcje, czyli stworzenie kolejnego egzemplarza. Odnoszac to dzialanie do produkcji rzeczywistej nalezy je uznac za produkcje.

23 Y. Benkler, H. Nissenbaum, op. cit., s. 400.

24 Ibidem, s. 400-401.

25 A. H. Maslow, Motywacja i osobowosc, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990, s. 59-60.

26 A. Kaminski, Funkcje pedagogiki spolecznej. Praca socjalna i kulturowa, PWN, Warszawa 1982, s. 48-49; zob. takze A. H. Maslow, Motywacja..., s. 114.

27 W. S. Jevons, The Theory of Political Economy, MacMillan and Co., London-New York 1888, s. 167-169; por. M. Blaug, Teoria ekonomii. Ujecie retrospektywne, PWN, Warszawa 2000, s. 318.

28 O. E. Williamson, op. cit., s. 32-33.

29 A. H. Maslow, A Theory of Human Motivation, "Psychological Review" 1943, 50, s. 370- 396; A. H. Maslow, Motywacja..., s. 72-86.

30 C. Anderson, Dlugi ogon. Ekonomia przyszlosci - kazdy konsument ma glos, Media Rodzina, Poznan 2008, s. 110-111; zob. rów. T. Wu, Leggo My Ego. Google Print and the other culture war, Slate 2005, dostep 07.10.2011 z lokalizacji: http://www.slate.com/articles/news_and_politics/ jurisprudence/2005/10/leggo_my_ego.html.

31 D. Tapscott, A. D. Williams, Wikinomia. O globalnej wspólpracy, która zmienia wszystko, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s. 110.

32 K. Kelly, Nowe reguly nowej gospodarki. Dziesiêæ przelomowych strategii dla -wiata polaczonego siecia, Wig-Press, Warszawa 2001, s. 73-84.

33 J. Corbet, G. Kroah-Hartman, A. McPherson, Linux Kernel Development. How Fast it is Going, Who is Doing It, What They are Doing, and Who is Sponsoring It, The Linux Foundation, 2010, s. 8-10.

References

BIBLIOGRAFIA

Anderson C., Dlugi ogon. Ekonomia przyszlosci - kazdy konsument ma glos, Media Rodzina, Poznan 2008.

Bakos Y., Brynjolfsson E., Bundling and Competition on the Internet, "Marketing Science" 2000, nr 19(1), s. 63-82.

Bakos Y., Brynjolfsson E., Bundling Information Goods: Pricing, Profits, and Efficiency, "Management Science" 1999, nr 45(12), s. 1613-1630.

Begg D., Fischer S., Dornbusch R., Mikroekonomia, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007.

Benkler Y., Bogactwo sieci. Jak produkcja spoleczna zmienia rynki i wolnosc, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.

Benkler Y., Coase's penguin, or Linux and the nature of the firm, "Yale Law Journal" 2002, nr 112(3), s. 369-446.

Benkler Y., Nissenbaum H., Commons-based Peer Production and Virtue, "The Journal of Political Philosophy" 2006, nr 14(4), s. 394-419.

Blaug M., Teoria ekonomii. Ujecie retrospektywne, PWN, Warszawa 2000.

Castells M., Wiek informacji: ekonomia, spoleczenstwo i kultura (t. 1: Spoleczenstwo sieci), PWN, Warszawa 2007.

Coase R.H., The Nature of the Firm, "Economica" 1937, nr 4(16), s. 386-405.

Corbet J., Kroah-Hartman G., McPherson A., Linux Kernel Development. How Fast it is Going, Who is Doing It, What They are Doing, and Who is Sponsoring It, The Linux Foundation, 2010.

Dewan R., Freimer M., Seidmann A., Organizing Distribution Channels for Information Goods on the Internet, "Management Science" 2000, nr 46(4), s. 483-495.

Jevons W. S., The Theory of Political Economy, MacMillan and Co., London-New York 1888.

Kaminski A., Funkcje pedagogiki spolecznej. Praca socjalna i kulturowa, PWN, Warszawa 1982,

Kelly K., Nowe reguly nowej gospodarki. Dziesiec przelomowych strategii dla swiata polaczonego siecia, Wig-Press, Warszawa 2001.

Lange O., Ekonomia polityczna, t. 1 i 2, PWN, Warszawa 1978.

Lichtarski J. (red.), Podstawy nauki o przedsiebiorstwie, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wroclawiu, Wroclaw 2001.

Liebowitz S. J., Copying and Indirect Appropriabillity: Photocopying of Journals, "The Journals of Political Economy" 1985, nr 93(5), s. 945-957.

Maslow A. H., A Theory of Human Motivation, "Psychological Review" 1943, nr 50, s. 370-396.

Maslow A. H., Motywacja i osobowosc, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990.

Samuelson P. A., Nordhaus W. D., Ekonomia, t. 1, PWN, Warszawa 2006.

Samuelson W. F., Marks S. G., Ekonomia menedzerska, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1998.

Shapiro C., Varian H. R., Potega informacji. Strategiczny przewodnik po gospodarce sieciowej, Wydawnictwo HELION, Gliwice 2007.

Tapscott D., Williams A. D., Wikinomia. O globalnej wspólpracy, która zmienia wszystko, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.

Williamson O. E., Ekonomiczne instytucje kapitalizmu, PWN, Warszawa 1998.

Wu T., Leggo My Ego. Google Print and the other culture war, Slate 2005, dostep 07.10.2011 z lokalizacji: http://www.slate.com/articles/news_and_politics/jurisprudence/ 2005/10/leggo_my_ego.html.